Familiebedrijven vormen het hart van de Nederlandse economie. Van de bedrijven met 2 tot 10 werknemers is 71 procent een familiebedrijf, volgens de laatste CBS-cijfers. Van alle Nederlandse bedrijven is 1 op de 7 een familiebedrijf met meer dan 1 werknemer.
Wat is een familiebedrijf?
Een familiebedrijf is een onderneming waarvan het eigendom en de zeggenschap in handen zijn van een of meerdere families. Het belangrijkste kenmerk van een familiebedrijf is dat de familie, in welke vorm dan ook, een significante invloed uitoefent op de bedrijfsvoering en strategie. Vaak is de bedoeling dat kinderen het bedrijf van hun ouders overnemen, of een ander familielid het familiebedrijf gaat overnemen.
Continuïteit voor de volgende generatie
Familiebedrijven hebben meestal een grotere mate van continuïteit. Naast de grotere betrokkenheid van medewerkers (inclusief familieleden) is men in zo’n bedrijf ook meer gericht op de lange termijn, om het bedrijf ook voor toekomstige generaties veilig te stellen. Deze lange termijn visie maakt het bedrijf ook duurzamer.
Goede voorbereiding
Familiebedrijven onderscheiden zich van reguliere bedrijven door de wisselwerking tussen de verhoudingen binnen de familie én de officiële eigendom en zeggenschapsverhoudingen. Dat biedt voordelen met betrekking tot de betrokkenheid, besluitvorming en het langetermijnperspectief. Maar de wisselwerking tussen de verschillende verhoudingen kan ook bron zijn voor conflict.
Het is van daarom van cruciaal belang om de leden van de volgende generatie goed voor te bereiden op de bedrijfsopvolging. Dit betekent lang voor de geplande bedrijfsovername niet alleen het selecteren van een of meerdere geschikte familieleden, maar ook het zorgen voor de juiste opleiding en ontwikkeling om de overgang soepel te laten verlopen.
Overname van een familiebedrijf kost tijd
Een bedrijfsoverdracht is geen kwestie van maanden, maar van jaren. Denk minimaal vijf tot tien jaar vooruit. Dat geeft ruimte voor een soepele overdracht, fiscaal voordeel en een eerlijke waardebepaling. Belangrijke stappen zijn:
- Selectie van opvolgers: wie binnen de familie heeft de ambitie en de capaciteiten?
- Opleiding en begeleiding: zorg dat opvolgers klaar zijn voor hun rol.
- Heldere afspraken: leg duidelijke afspraken vast om scheve verhoudingen te voorkomen.
Gelijke behandeling en familieverhoudingen
Een klassiek spanningspunt: kinderen of andere familieleden die niet in het bedrijf werken. Hoe zorg je dat zij zich niet benadeeld voelen? Mogelijkheden zijn:
- Alle erfgenamen een gelijk aandeel.
- Aandelen toebedelen aan degene die de leiding neemt.
- Leiding en eigendom scheiden.
Tip: een Raad van Advies kan helpen
Een Raad van Advies is een onafhankelijke groep van ervaren ondernemers of specialisten die het bestuur van het bedrijf ondersteunt met kennis, ervaring en een frisse blik. Het is géén formeel toezichthoudend orgaan zoals een Raad van Commissarissen, maar een sparringpartner voor de ondernemer(s) en de familie.
Een onafhankelijke Raad van Advies biedt controle, advies, en kan ook een wijze rol spelen bij mogelijke conflicten en de overdracht van een familiebedrijf.
Voorbeeld
Stel: een familiebedrijf staat voor de keuze om een kind als opvolger aan te stellen. Familieleden voelen niet altijd aan welke gevolgen die beslissing kan hebben. Een Raad van Advies kan onderzoeken of die persoon écht geschikt is, of dat misschien een externe directeur beter is. Daarmee voorkom je scheve verhoudingen in de familie én zakelijke risico’s.
Fiscale aandachtspunten
De fiscus behandelt een familieoverdracht hetzelfde als verkoop aan een derde. Dat betekent dat er belasting betaald moet worden over stille reserves, fiscale reserves, goodwill en schenkingen. Gelukkig bestaan er regelingen om de pijn te verzachten:
Doorschuifregeling (DSR)
Voor een eenmanszaak, vof of maatschap kun je de onderneming ‘geruisloos’ overdragen zonder direct af te rekenen met de Belastingdienst. Lees meer over de DSR en de voorwaarden.
Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)
Bij schenking of vererving van een onderneming betaal je geen of minder schenk- of erfbelasting. Lees meer over de BOR en de voorwaarden.
Nieuwe regels BOR en DSR sinds 2025
Sinds 1 januari 2025 zijn de voorwaarden voor de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) en de doorschuifregeling (DSR) aangepast.
- Ben je 21 jaar of ouder, dan kun je gebruikmaken van het belastingvoordeel bij bedrijfsoverdracht.
- Voorheen moest een bedrijfsopvolger minimaal drie jaar in dienst zijn geweest bij het bedrijf om gebruik te maken van de DSR.
- De voortzettingseis is verlaagd van vijf naar drie jaar. Dit betekent dat je drie jaar door moet gaan met de activiteiten van het bedrijf dat je krijgt.
- Voor ondernemingen met een waarde tot € 1,5 miljoen geldt volledige vrijstelling van erf- en schenkbelasting. Is het bedrijf méér waard? Dan betaal je erf- en schenkbelasting over het bedrag daarboven. Over dat belastbare bedrag geldt een vrijstelling van 75 procent.
Waardebepaling: realistisch en toekomstgericht
Een bedrijfsoverdracht kost tijd en vraagt vaak om een voorbereiding van meer dan vijf jaar. Een belangrijk onderdeel daarvan is de waardebepaling van de onderneming. Een te lage waardering van stille reserves of goodwill kan leiden tot problemen met de Belastingdienst. Bovendien kan een onrealistische prijs spanningen in de familie veroorzaken. Omdat er geen absolute waarde bestaat, wordt de prijs bepaald aan de hand van verschillende factoren zoals eerdere resultaten, toekomstverwachtingen, aanwezige activa en de rentabiliteit van het bedrijf.
Koopprijs en fiscus
De Belastingdienst kijkt bij familieoverdrachten extra kritisch mee. Wordt het bedrijf voor een te lage prijs verkocht, dan kan dat leiden tot navordering. De verkoper betaalt inkomstenbelasting over het verschil, zelfs als dit bedrag nooit is ontvangen, terwijl de opvolger over datzelfde bedrag schenkbelasting verschuldigd kan zijn. Een marktconforme koopprijs is dus essentieel om fiscale problemen te voorkomen.
Whitepaper Controle Belastingdienst
Financiering: valkuil of kans?
De financiering van de overname mag de continuïteit niet onder druk zetten. Vaak spelen vragen als:
- Hoe is de oudedagsvoorziening van de vertrekkende generatie geregeld?
- Kan de opvolger de financiering dragen?
- Is een buitenstaander misschien beter in staat om het bedrijf te leiden?
Een persoonlijke holding kan hierbij helpen. Daarmee kun je winsten fiscaalvriendelijk doorsluizen en de overname lichter maken.
Holdingconstructie: lasten verlichten
Een persoonlijke holding kan de overname financieel een stuk lichter maken. Door winsten fiscaalvriendelijk af te romen, neemt de opvolger een ‘lichtere’ werkmaatschappij over, zonder dat er direct een zware financiële last ontstaat.
Voordelen voor de opvolger
Ook voor de nieuwe eigenaar biedt een holding voordelen. Zo kan de houdstermaatschappij worden samengevoegd met de werkmaatschappij tot een fiscale eenheid. De rente die de holding betaalt voor de financiering van de overname kan dan worden verrekend met de winst van de werkmaatschappij. Dit maakt de onderneming financieel flexibeler en geeft de opvolger meer ruimte om de toekomst van het bedrijf vorm te geven.
Overdracht aan externe partijen
In sommige gevallen kan het wenselijk zijn om een familiebedrijf aan een derde partij te verkopen. Dit kan om verschillende redenen gebeuren, zoals gebrek aan geschikte opvolgers binnen de familie of de wens om de waarde van het bedrijf te verzilveren.
Enkele veelvoorkomende valkuilen zijn:
- Gebrek aan planning: Onvoldoende voorbereiding en planning kunnen leiden tot onverwachte problemen en conflicten tijdens de overdracht.
- Familieconflicten: Familiebanden kunnen onder druk komen te staan tijdens het overdrachtsproces, vooral als er onenigheid is over wie het bedrijf moet leiden of hoe de verkoopopbrengst moet worden verdeeld.
- Onrealistische verwachtingen: Familieleden kunnen vaak onrealistische verwachtingen hebben over de waarde van het bedrijf of de rol die ze zullen spelen na de overdracht.
- Fiscale verrassingen: Onvoldoende aandacht voor fiscale planning kan leiden tot onverwacht hoge belastingen bij de overdracht.
Advies van De Zaak
Een familiebedrijf overdragen is een proces vol emoties, belangen en regels. Begin daarom ruim op tijd en betrek alle familieleden en betrokkenen bij de gesprekken. Deskundig fiscaal en juridisch advies is geen overbodige luxe. Maak goede afspraken over de toekomstige overdracht. Zo geef je niet alleen het bedrijf, maar ook de familierelaties een gezonde toekomst.
