1. Hoeveel verplichte vrije dagen mag ik collectief opleggen?
Er is geen wettelijk maximum aan de collectieve vakantie die je mag opleggen, zolang je dit goed hebt vastgelegd in de cao, arbeidscontract of het personeelshandboek. In sectoren zoals bouw en onderwijs is dit gebruikelijk. Bedenk wel: duidelijkheid vooraf voorkomt discussies achteraf.
2. Mag ik een maximum stellen aan meegenomen vakantiedagen?
Nee, dat mag niet. Wettelijke vakantiedagen vervallen automatisch een half jaar na het jaar van opbouw – tenzij je werknemer écht niet in staat was om ze op te nemen. Bovenwettelijke vakantiedagen verjaren pas na vijf jaar. Je mag dus geen kortere geldigheid afspreken, maar wel een langere. Leg dat vast in een schriftelijke overeenkomst.
Tip: Voorkom stuwmeren door werknemers op tijd te herinneren aan hun openstaande vakantie-uren. Zo houd je grip op je planning én je loonkosten.
3. Mag ik een vakantieverzoek weigeren?
Vakantiedagen moet je in principe goedkeuren, maar bij zwaarwegende bedrijfsbelangen mag je weigeren. Bijvoorbeeld als meerdere werknemers tegelijk vrij willen en je de continuïteit van je bedrijf niet kunt waarborgen – ook niet met tijdelijke krachten. Laat dit binnen twee weken na de aanvraag schriftelijk weten. In de cao of arbeidscontract kunnen wel afwijkende afspraken staan.
4. Mag een werknemer zijn vakantie intrekken?
Eenmaal goedgekeurde vakantie-uren kunnen niet zomaar worden ingetrokken. Tenzij jij er weinig hinder van ondervindt én de werknemer goede redenen heeft om het aantal uren op een ander moment op te nemen.
5. Ziek tijdens vakantie: wat dan?
Is een werknemer ziek tijdens zijn vakantie? Dan gelden die ziektedagen niet als vakantiedagen. De werknemer moet dit wel meteen melden én aantonen dat hij niet in staat was vakantie op te nemen. Denk aan een artsenverklaring of medische rapportage. Jij registreert die dagen dan als ziekteverlof.
6. Mag een werknemer vakantiedagen overdragen aan een collega?
Wettelijke vakantiedagen zijn strikt persoonlijk en mogen niet worden overgedragen. Voor bovenwettelijke dagen kun je hier wél afspraken over maken, bijvoorbeeld voor mantelzorg. Maar houd rekening met extra administratie en leg de spelregels die van toepassing zijn goed vast: wanneer mag het, hoeveel dagen, en onder welke voorwaarden?
7. Kun je bovenwettelijke vakantiedagen uitbetalen?
Ja, de bovenwettelijke vakantiedagen mag je tussentijds uitbetalen. Je kunt er ook voor kiezen om automatisch uit te betalen na een bepaalde periode, bijvoorbeeld na vijf jaar. Leg dit dan duidelijk vast in je personeelshandboek of arbeidsovereenkomst. Wettelijke vakantiedagen mag je alleen uitbetalen bij uitdiensttreding.
Whitepaper Minimumuurloon 2026
8. Wanneer blijven vakantie- uren of dagen toch langer geldig?
In principe vervallen wettelijke vakantie-uren een half jaar na het jaar waarin ze zijn opgebouwd. En bovenwettelijke na 5 jaar. Maar er zijn uitzonderingen. Soms is het simpelweg niet redelijk om van een werknemer te verwachten dat hij vakantie opneemt. In die gevallen blijft het saldo langer geldig.
Denk aan situaties zoals:
- Een werknemer is langdurig ernstig ziek geweest wat het onmogelijk maakte om gebruik te maken van zijn recht op vakantie.
- Jij als werkgever gaf – door structurele drukte of personeelstekort – geen echte kans om vakantiedagen op te nemen.
- Jij als werkgever niet hebt voldaan aan je informatieplicht: je moet je personeel tijdig en duidelijk wijzen op het (dreigende) vervallen van vakantie-uren. Doe je dat niet, dan blijven ze geldig.
Tip: Stuur je medewerkers af en toe een overzicht van hun openstaande vakantiedagen. Dat helpt hen plannen, en jou problemen voorkomen.
9. Kan een werknemer extra vrije dagen bijkopen?
In principe heeft een werknemer geen automatisch recht op het bijkopen van extra vakantiedagen. Dat kan alleen als het is geregeld in de cao, arbeidsovereenkomst of het personeelsreglement – of als jij als werkgever ermee instemt.
De wet stelt verder maar één grens: het totale aantal opgespaarde vakantiedagen mag niet meer zijn dan 100 keer de gemiddelde arbeidsduur per week. Voor een werknemer die 32 uur per week werkt, is dat dus maximaal 3.200 uur aan vakantie-uren.
Goed om te weten: het bijkopen van vakantiedagen kan een mooie extra secundaire arbeidsvoorwaarde zijn. Bijvoorbeeld voor werknemers met jonge kinderen of mantelzorgtaken.
10. Wat is eigenlijk het verschil tussen vakantie en verlof?
De termen ‘vakantie’ en ‘verlof’ worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde. Vakantie is altijd betaald en bouw je standaard op. In de wet staat dat iedere werknemer recht heeft op minimaal vier keer de wekelijkse arbeidsduur aan betaalde wettelijke vakantie per jaar.
Verlofdagen houden verband met persoonlijke situaties, zoals geboorte, ziekte of mantelzorg. Denk aan zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof, zorgverlof of calamiteitenverlof. Voor deze vormen gelden aparte regels – meestal geregeld in de Wet arbeid en zorg (WAZO), soms ook in de cao. Verlof is niet altijd betaald. Bij langdurend zorgverlof bijvoorbeeld hoeft er geen loon doorbetaald te worden, tenzij je cao of personeelsreglement daar iets anders over zegt.
In één oogopslag: je rechten en plichten
| Onderwerp | Wat mag wel? | Wat mag niet? |
|---|---|---|
| Collectieve vakantiedagen | Vastleggen in cao of arbeidsovereenkomst | Onverwacht opleggen zonder afspraak |
| Vervaldatum vakantiedagen | Verlengen in voordeel werknemer | Verkorten, zelfs niet met instemming werknemer |
| Vakantie weigeren | Alleen met goede reden, binnen twee weken | Zonder reden of te laat reageren |
| Vakantie intrekken werknemer | Alleen met jouw instemming | Eenzijdig door werknemer |
| Vakantie bij ziekte | Ziekte telt niet mee als vakantie | Vakantiedagen zomaar afschrijven |
| Overdragen vakantiedagen | Alleen bovenwettelijke vakantiedagen, met regels | Wettelijke vakantiedagen overdragen |
| Uitbetalen vakantiedagen | Alleen bovenwettelijke vakantiedagen (of bij uitdiensttreding) | Wettelijke vakantiedagen tijdens dienstverband |
