Wat is een schijnconstructie?
Een schijnconstructie is een vorm van juridische of arbeidsrechtelijke constructie die op papier iets anders voorstelt dan wat er in werkelijkheid gebeurt. Het is een manier waarop werkgevers arbeidskosten proberen te drukken door de rechten van werknemers te omzeilen via juridische trucjes of belasting ontduiken. Schijnconstructies komen voor in verschillende sectoren en in allerlei vormen.
Constructies waarbij werkgevers de fout ingaan
Uitzendcontracten met eindeloze verlengingen
Een voorbeeld van een schijnconstructie is het herhaaldelijk aanbieden van weekcontracten aan uitzendkrachten, zonder uitzicht op een vast dienstverband. Dit gebeurt om de verplichting tot loondoorbetaling of secundaire arbeidsvoorwaarden te vermijden.
Schijnzelfstandigheid zzp’ers
Schijnzelfstandigheid van zzp’ers is een veelvoorkomende vorm van een schijnconstructie. In sommige situaties werk je als zzp’er eigenlijk als een verkapte werknemer, zonder de bijbehorende bescherming en rechten van een vast dienstverband.
Dit gebeurt veel bij de inzet van zogenaamde platformwerkers, zoals maaltijdbezorgers of chauffeurs. Zij werken formeel als zzp’er, maar vervullen in feite de taken en verantwoordelijkheden van een werknemer. Lees meer over de aanpak van schijnzelfstandigheid in ons dossier.
Detachering met omzeilen van cao-regels
Vooral in de bouwsector komt het regelmatig voor dat bedrijven detacheringsbureaus inschakelen die arbeidskrachten via buitenlandse constructies aannemen tegen een lager salaris dan het minimumloon of cao-loon.
Payrollconstructies om werkgeverslasten te vermijden
Bij payrollconstructies worden werknemers officieel in dienst genomen door een payrollbedrijf, maar werken ze volledig onder leiding van een ander bedrijf. Met payroll is in principe niet mis, maar werkgevers kunnen via deze constructie verplichtingen zoals pensioenpremies omzeilen. In dat geval is er sprake van een oneerlijke concurrentie.
Onderbetaling van buitenlandse arbeidskrachten
In sectoren zoals de land- en tuinbouw worden vaak buitenlandse arbeidskrachten ingezet onder slechtere arbeidsomstandigheden en tegen een lager salaris dan het wettelijk verplichte minimumloon.
Wet arbeid vreemdelingen
De regels voor werknemers met een niet-Nederlandse nationaliteit staan in de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). Lees waar je rekening mee moet houden: Buitenlandse werknemer aannemen? Tips voor ondernemers.
Fictieve stageplaatsen
Sommige werkgevers bieden fictieve stageplaatsen aan die geen echte leerervaring bieden, maar worden gebruikt om goedkope arbeidskrachten in te zetten voor werk dat normaal door een werknemer zou worden gedaan.
Wat is de Wet aanpak schijnconstructies?
De Wet aanpak schijnconstructies is sinds 2015 in fasen ingevoerd en volledig actief sinds 1 juli 2017. Het doel? Misstanden in arbeidsrelaties aanpakken en de positie van werknemers beschermen tegen uitbuiting en onderbetaling. De WAS geldt in de eerste plaats voor werknemers in loondienst. Voor zzp’ers geldt de WAS niet direct, maar de wet is wél relevant als er sprake is van schijnzelfstandigheid.
Belangrijke maatregelen in de Wet aanpak schijnconstructies
De Wet aanpak schijnconstructies bevat maatregelen om de schadelijke gevolgen van schijnconstructies tegen te gaan. Dit zijn de belangrijkste maatregelen waar je als werkgever rekening mee moet houden:
Inhoudingen op loon onder strikte voorwaarden
Inhoudingen op loon mogen niet leiden tot loon onder het minimumloon. Alleen wettelijke inhoudingen zijn toegestaan (zoals belasting en pensioen). Je moet dus altijd het volledig minimumloon betalen en toegestane bedragen inhouden van het loon erboven.
Kosten voor huisvesting en zorgverzekering inhouden zijn toegestaan, mits schriftelijke toestemming van de werknemer en binnen strikte voorwaarden (max. 25%). Vanaf 1 januari 2026 wordt dit percentage ieder jaar 5 procent minder waardoor in 2030 een einde komt aan deze regeling.
Duidelijk omschreven loonstrook
Een loonstrook moet begrijpelijk zijn voor je personeel en duidelijk weergeven hoe het loon is opgebouwd. Zo voorkom je dat een werknemer op papier minimumloon ontvangt, terwijl dat in de praktijk anders blijkt. Lees in dit artikel meer over wat er op de loonstrook moet staan.
Wettelijk minimumloon verplicht via de bank
Sinds 1 januari 2016 mag je het wettelijk minimumloon niet meer contant betalen. Een werknemer die het minimumloon verdient, moet het volledige loon via de bank ontvangen. Contante uitbetaling is niet toegestaan, omdat dat de controle op correcte betaling onmogelijk maakt en fraudegevoelig is.
Je mag alleen bedragen boven het minimumloon contant betalen (zoals bonussen of fooien), maar ook daarover geldt: wees transparant en documenteer goed.
Ketenaansprakelijkheid voor het loon
Met de ketenaansprakelijkheid voor het loon zijn alle schakels in een keten verantwoordelijk voor de betaling van het loon. Ontvangt een werknemer geen (volledig) minimumloon of cao-loon? Dan kan elke schakel, inclusief de hoofdopdrachtgever, aansprakelijk worden gesteld.
Zo zit het met jouw aansprakelijkheid bij uitbesteding van werk
Zodra je werk uitbesteedt – bijvoorbeeld aan een onderaannemer of uitzendbureau – komt de ketenaansprakelijkheid om de hoek kijken. En die kan je duur komen te staan.
Stel: jij huurt een onderaannemer in voor een klus, en die onderaannemer schakelt weer iemand anders in. Betaalt die laatste zijn mensen niet het wettelijk minimumloon of vakantiegeld? Dan kun jij, als opdrachtgever, aansprakelijk worden gesteld. Dat geldt voor alle schakels boven de directe werkgever van de werknemer.
Let op: het gaat hierbij niet om cao-loon, alleen om het minimumloon en -vakantiegeld.
Hoe voorkom je dat jij aansprakelijk wordt gesteld?
Je bent pas echt goed beschermd als je kunt aantonen dat je zorgvuldig hebt gehandeld. Dit kun je doen door:
- Alleen samen te werken met betrouwbare partijen.
- In je contracten vast te leggen dat je onderaannemer zich aan de Wet aanpak schijnconstructies (WAS) houdt.
- Regelmatig te checken of ze werknemers correct betalen.
- Loonstroken en betalingsbewijzen op te vragen.
- Altijd actie ondernemen bij signalen van onderbetaling.
Kortom: jij moet kunnen bewijzen dat je je rol als opdrachtgever serieus neemt.
Moet ik actief controleren?
Ja. Er is geen wettelijk verplichte controle, maar de verantwoordelijkheid ligt wel bij jou. Zorg dus voor een heldere checklist, goede contracten en duidelijke communicatie. En werk bij voorkeur samen met gecertificeerde partijen, zoals NEN 4400-1 gecertificeerde uitzendbureaus. Inhuren en uitzenden of bemiddelen van personeel is gebonden aan regels uit de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi).
Tip: documenteer álles. In geval van discussie is jouw administratie je beste verdediging.
Whitepaper Schijnzelfstandigheid
Boetes en andere consequenties van schijnconstructies
Schijnconstructies kunnen leiden tot zware boetes en andere sancties. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert actief op het niet naleven van arbeidsrechtelijke wetgeving. Werkgevers die betrapt worden op het gebruik van schijnconstructies kunnen rekenen op forse financiële sancties. Zoals het achterstallig loon alsnog uitkeren.
Deze boetes kunnen oplopen tot € 10.000 per werknemer, afhankelijk van de ernst van de overtreding en de sector waarin de onderneming actief is. In sommige gevallen kunnen boetes zelfs hoger uitvallen als er sprake is van herhaalde overtredingen of grootschalige uitbuiting.
Ook kunnen er juridische procedures volgen waarbij werknemers de werkgever aansprakelijk stellen en alsnog aanspraak maken op hun achterstallig loon of andere arbeidsvoorwaarden waar zij recht op hebben. Dit kan leiden tot extra kosten voor werkgevers, bovenop de boetes.
Reputatieschade
Naast financiële boetes kan je bedrijf te maken krijgen met reputatieschade. De overheid publiceert regelmatig lijsten met bedrijven die zich schuldig hebben gemaakt aan het misbruiken van schijnconstructies. Dit kan leiden tot verlies van klanten en problemen met partners die niet geassocieerd willen worden met bedrijven die zich niet aan de regels houden.
Conclusie
Het vermijden van schijnconstructies is cruciaal om hoge boetes, reputatieschade en juridische procedures te voorkomen. Als werkgever ben je verantwoordelijk voor eerlijke arbeidsverhoudingen en het naleven van de Wet Aanpak Schijnconstructies. Zorg dat je op de hoogte bent van de regels en controleer regelmatig of je bedrijf zich eraan houdt om onaangename verrassingen te voorkomen.
